Sürüm: 3.0 · Son güncelleme: 14 Temmuz 2026 Kaynak: Kur'an-ı Kerim (Nisâ 4/11, 4/12, 4/176 ve ilgili ayetler), Süleymaniye Vakfı meali ve açıklamaları
Bu belge, feraiz.com hesaplama motorunun uyduğu kuralların tam ve bağlayıcı metnidir. Motor bu belgeden ayrışamaz: her madde otomatik testlerle doğrulanır ve hesap davranışını değiştiren her kod değişikliği, önce bu belgenin güncellenmesini gerektirir.
Temel ilke, Nisâ Suresi'nde belirtilen sınırlara uymak ve mirası hak sahipleri arasında para asla ortada kalmayacak şekilde adilce taksim etmektir (Madde 9).
Bu belge, hesaplama motorunun dayandığı ilkeleri ve işleyiş sırasını belirler. Motor, buradaki maddelere, sıralamaya ve ilkelere tam olarak bağlıdır. Belgenin aslı Türkçedir; çeviriler bilgilendirme amaçlıdır.
Taksime başlamadan önce sırasıyla:
a) Ölenin bıraktığı tüm mal varlığı (brüt tereke) tespit edilir. b) Defin giderleri düşülür. c) Bilinen borçlar düşülür; vefat eden erkekse eşine ödenmemiş mehir borcu da borçtandır. d) Net miras = Brüt tereke − (defin giderleri + borçlar)
Net miras sıfır veya negatifse taksim yapılmaz; kullanıcı bilgilendirilir.
Mirasçılar tespit edilirken aşağıdaki sıra izlenir; üstteki şart sağlanıyorsa alttaki senaryolar uygulanmaz:
a) Alt soy (fürû) varsa — hayatta çocuk veya (yaşayan torunu olan) vefat etmiş çocuk hattı → Madde 6 b) Alt soy yok, anne ve/veya baba hayattaysa → Madde 7 c) Kelâle (alt soy ve üst soy yok) → Madde 8
Temsil satırı geçerlilik kuralı: Vefat etmiş bir mirasçı hattı, ancak yaşayan temsilcisi (çocuğu) varsa hesaba girer. Yaşayan temsilcisi olmayan hat; pay ağırlığına, alt soy tespitine ve kardeş varlığı tespitine dahil edilmez (aksi hâlde para ortada kalır ve senaryo yanlış belirlenir). Bu tür satırlar kullanıcıya uyarıyla bildirilir.
Eş, kan bağıyla değil akit bağıyla mirasçıdır (Nisâ 4/33); bu yüzden payı diğer mirasçılardan önce, doğrudan net miras üzerinden ayrılır. Diğer tüm paylar, eş payı düşüldükten sonra kalan üzerinden hesaplanır. Bu kural, pay toplamının 1'i aşması (avliyye) sorununu kendiliğinden çözer.
| Eş | Alt soy varsa | Alt soy yoksa |
|---|---|---|
| Koca | 1/4 | 1/2 |
| Hanım(lar), toplam | 1/8 | 1/4 |
Birden fazla hanım varsa toplam pay aralarında eşit bölünür.
Alt soyda ve kelâledeki öz/baba-bir kardeşlerde paylaşım, erkeğe iki kadına bir hisse esasıyla yapılır:
Toplam hisse = (erkek sayısı × 2) + (kadın sayısı × 1)
Örnek: 2 oğul + 1 kız = 5 hisse; her oğul 2/5, kız 1/5 alır.
Ölenin vefat etmiş çocuğunun yeri, o çocuğun kendi çocukları (torunlar) tarafından doldurulur:
a) Hisse hesabında vefat etmiş çocuk da sayılır (oğul 2, kız 1 hisse). b) Hayattaki çocuklar kendi paylarını doğrudan alır. c) Vefat etmiş çocuğun payı, yalnız kendi çocukları arasında 2:1 kuralıyla bölünür.
Aynı ilke, kelâlede vefat etmiş kardeşlerin çocukları (yeğenler) için de uygulanır.
a) Eş payı Madde 4'e göre önce ayrılır (koca 1/4, hanımlar 1/8). b) Anne ve baba, hayatta olan her biri için kalanın 1/6'sını alır. İkisi de hayatta değilse pay ayrılmaz; kalan tamamen alt soya gider. c) Kalanın tamamı alt soy arasında Madde 5 (ve temsil için 5.1) kurallarıyla dağıtılır. d) Alt soy varken başka hiçbir sınıfa (asabe vb.) pay ayrılmaz. Anne-baba yokluğunda kızlar kalanın tamamını alır (Nisâ 4/11 kapsamındaki yorum).
a) Eş payı önce ayrılır (koca 1/2, hanımlar 1/4). b) Ebeveyn payları, eş sonrası kalan üzerinden:
b.i — Anne ve baba birlikte hayattaysa: anne kalanın 1/3'ünü, baba kalanın tamamını alır.
b.ii — Yalnız baba hayattaysa: anne-bir kardeşler paylarını alır (tek kişi 1/6, birden fazla toplam 1/3, eşit; temsil dahil); kalanın tamamı — öz kardeş payları dahil — babaya verilir.
b.iii — Yalnız anne hayattaysa: kardeş varsa anne kalanın 1/6'sını, yoksa tamamını alır. Kardeş paylarında:
c) Reddiye: paylar ayrıldıktan sonra hâlâ artan varsa anneye verilir; para ortada bırakılmaz.
a) Eş payı önce ayrılır (koca 1/2, hanımlar 1/4).
b) Anne-bir kardeşler — payları eş sonrası kalan üzerinden hesaplanır:
c) Öz ve baba-bir kardeşler — kalanın tamamını tek havuzda, Madde 5'in 2:1 kuralıyla paylaşır; temsil (Madde 5.1) uygulanır.
Tüm hesaplar tamamlandığında dağıtılan toplam, net mirasa eşit olmak zorundadır; kalan tutar sıfırdır. Motor bu değişmezi her hesapta doğrular ve sonuç tablosunda mirasçı, pay oranı, dayanak ve tutar şeffaf biçimde gösterilir.
Paylar ayrıldıktan sonra kalan için hiçbir mirasçı yoksa (örneğin yalnız eş hayattaysa veya hiç mirasçı bulunmuyorsa), kalan amme malı olur; devlete / ilgili otoriteye kalır. Sonuç tablosunda "Devlet / ilgili otorite" satırı ve açıklayıcı notla gösterilir; hata olarak sunulmaz. (Kaynak: Süleymaniye Vakfı, 2026)
Bu çalışma şu mirasçı sınıflarını kapsar:
Dede/nine, amca/hala/dayı/teyze ve diğer uzak akrabaların payları bu çalışmanın kapsamı dışındadır ve hesaplayıcıda yer almaz. Vasiyet uygulaması da kapsam dışıdır; net miras yalnız Madde 2'deki kalemler düşülerek bulunur.